وبلاگ دانشجویان شیمی دانشگاه تهران

رشته شیمی در مقطع کارشناسی دارای دو گرایش «محض و کاربردی» می‌باشد. محض و کاربردی عنوان گرایش‌های بعضی از رشته‌های دانشگاهی مثل شیمی و ریاضی است. اما این دو گرایش چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟

در گرایش محض مبنای کار علم شیمی است و دانشجو درباره چهار گرایش اصلی علم شیمی که عبارتند از : شیمی آلی ، معدنی ، تجزیه و شیمی فیزیک ، دروسی را مطالعه می‌کند. اما در شیمی کاربردی ، دروس پایه شیمی کمتر مطالعه می‌شود و دانشجو یکسری از دروس مربوط به مهندسی شیمی مثل اصول صنایع شیمیایی و تصفیه آب و فاضلاب را می‌گذراند.

فارغ‌التحصیل شیمی محض در شروع یک فعالیت صنعتی نقش دارد، چرا که او راهکارهای تئوریک ساخت یک ماده را ارائه می‌دهد و سپس یک فارغ‌التحصیل شیمی کاربردی و یا مهندس شیمی طراحی نیمه صنعتی ماده مورد نظر را ارائه می‌دهد.

تفاوت این دو گرایش در نحوه نگرش آنها به علم شیمی است، چون شیمی کاربردی نگرشی کاربردی به علم شیمی دارد و می‌خواهد از آموخته‌های شیمی در صنعت استفاده کند و به همین دلیل فارغ‌التصیلان این گرایش با مفاهیمی که در صنایع شیمی مطرح است، آشنایی بیشتری داشته و بهتر جذب بازار کار می‌شوند. اما هدف شیمی محض پرورش دانشجویانی است که کارهای تحقیقاتی انجام بدهند و با تحصیل در دوره فوق‌لیسانس و دکترا به حل مسائل و ناشناخته‌های علمی شیمی بپردازند. از همین‌رو درس‌های نظری گرایش شیمی محض بیشتر از دروس کاربردی آن است.

هرچند که شیمی محض بیشتر به تئوری‌های عمیقتر شیمی می‌پردازد و شیمی کاربردی با ارائه یکسری واحدهای کاربردی ، ارتباط نزدیکتری با صنعت دارد، اما این دو گرایش در سطح لیسانس فرق زیادی با یکدیگر ندارند و اگر کسی مایل باشد از هر دو گرایش اطلاع داشته باشد، می‌تواند در دروس اختیاری ، بعضی از واحدهای اختصاصی گرایش دیگر را انتخاب کند. البته واقعیت این است که فارغ‌التحصیلان شیمی کاربردی راحتتر جذب بازار کار می‌شوند که آن هم بیشتر به خاطر عنوان این گرایش است تا معلومات فارغ‌التحصیلان آن.

درس های این رشته در طول تحصیل:
دروس مشترک بین گرایشهای شیمی :
ریاضی عمومی ، فیزیک پایه، شیمی عمومی، معادلات دیفرانسیل، شیمی آلی، شیمی تجزیه، شیمی تجزیه دستگاهی، شیمی فیزیک، شیمی معدنی، زبان تخصصی شیمی، کاربرد طیف سنجی در شیمی آلی، جداسازی و شناسایی ترکیبات آلی، مبانی کامپیوتر و برنامه نویسی، روش استفاده از متون علمی شیمی.

دروس تخصصی گرایش شیمی محض:
اصول صنایع شیمیایی، شیمی آلی فلزی، مبانی شیمی کوانتومی، کارگاه یا شیشه گری، گرافیک و نقشه خوانی، شیمی فیزیک آلی، طیف سنج مولکولی.

دروس تخصصی گرایش شیمی کاربردی:
کارگاه یا شیشه گری، گرافیک و نقشه خوانی، اصول محاسبات شیمی صنعتی، شیمی صنعتی، کارآموزی تابستانی، گزارش نویسی و سمینار، اصول تصفیه آب و پسابهای صنعتی، خوردگی فلزات. (بسیاری از دروس این رشته همراه با آزمایشگاه است.)

دانشجوی شیمی لازم است در دروس ریاضی، شیمی و فیزیك قوی باشد و رشته شیمی را دوست بدارد یعنی از مطالعه درس شیمی لذت ببرد و خسته نشود.

 موقعیت شغلی در ایران: تعدادی از فارغ‌التحصیلان شیمی جذب صنایع شیمیایی مختلف مثل صنایع رنگ‌سازی، چرم سازی، پترو شیمی، مواد غذایی، لوازم بهداشتی و آرایشی می‌شوند و در بخش آزمایشگاههای كنترل كیفیت محصولات شیمیایی و یا واحد تولید آنها كار می‌كنند. هر كارخانه‌ای كه دایر شود، در بخش كنترل كیفیت كالاهای ساخته شده نیاز به یك شیمیست دارد. همچنین در تمام صنایع احتیاج به فارغ‌التحصیلان شیمی داریم تا مواد اولیه را با توجه به استانداردهای جهانی بررسی كرده و رد یا قبول بكنند.
گفتنی است كه فارغ‌التحصیلان این رشته توانایی تغییر و تبدیل بر روی مواد خام را دارند و به یاری همین توانایی، تعداد زیادی از فارغ‌التحصیلان این رشته كارگاهها و كارخانه‌های شیمیایی كوچك و بزرگ دایر كرده و در كار خود نیز موفق بوده‌اند.

بطوركلی فرصت های شغلی برای دانش آموختگان مقطع كارشناسی ارشد در غالب رشته ها به مراتب بیشتر از مقاطع پایین تر است.
از آنجاكه زمینه فعالیت متخصصین و دانش آموختگان رشته شیمی زیاد است لذا طبیعی است كه فرصت های اشتغال بیشتری نسبت به رشته های تك زمینه ای (مانند علوم آزمایشگاهی) داشته باشند.

سابقه طولانی رشته شیمی در ایران موجب شده است که تعداد متخصصان قابل توجهی در این رشته در جامعه، در مقاطع مختلف مشغول فعالیتهای گوناگون باشند. دوره های تحصیلات تکمیلی در دانشگاههای کشور یکی پس از دیگری دایر شده و فارغ التحصیلان آنها در مشاغل مختلف مشغول به کار شده اند، به طوری که کیفیت علمی آنها نیز با کشورهای با سابقه طولانی در این سطوح قابل مقایسه است. مهمترین گرایشهای مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاههای کشور عبارت است از: شیمی آلی، شیمی تجزیه، شیمی فیزیک، شیمی معدنی، شیمی پلیمر و بیوشیمی.

فارغ التحصیلان این دوره می توانند مسوولیت زمینه های مختلف از جمله موارد زیر را عهده دار باشند:

1- طرح، نظارت و اجرای طرحهای تحقیقاتی کوچک و بزرگ شیمیایی در سطوح مختلف کاربردی و علمی محض، در دانشگاهها، کارخانجات و مراکز تحقیقاتی، به منظور ارتقای کمی و کیفی محصولات مورد نیاز جامعه.
2- مسوولیت و ارائه خدمات در آزمایشگاههای کنترل کیفی، پیگیری و ارائه معیارهای استاندارد به منظور افزایش کمیت و کیفیت محصولات تولیدی و همچنین مواد مصرفی کارخانه ها و صنایع.
3- ارائه خدمات آموزشی در سطح دانشگاهها، دبیرستانها و موسسات آموزشی.
4- ارائه طرحهای پژوهشی به منظور استفاده از منابع اولیه ارزنده موجود در جامعه در جهت افزایش بهره وری از آنها و جلوگیری از صادرات بی رویه مواد اولیه ارزشمند و تبدیل آنها به محصولات واسطه ای که ارزش اقتصادی بالاتری دارند.
5- ارائه خدمات در کارخانجات پتروشیمی، پلاستیک، لاستیک، رنگ و رزین، الیاف، صنایع غذایی، صنایع دارویی، بهداشتی و شوینده ها.
6- کمک به توسعه صنایع دستی که در سطح گسترده ای در جامعه پراکنده هستند؛ از جمله ساخت رنگهای بهتر و متنوع تر، بخصوص استفاده از رنگهای طبیعی موجود در صنعت فرش.
7- استفاده از گیاهان دارویی فراوانی که در مملکت موجودند، به منظور استخراج و شناسایی موارد کاربرد این گیاهان به کمک متخصصان داروساز.